آداب و رسوم مردم ایران در اعیاد و جشن ها

کشور ما ایران، همانند تمامی شهرها و کشورهای جهان، دارای آداب و رسومی مختص خود است که از فرهنگ و سنت دیرینه ای که دارد، نشأت می گیرد. عوامل گوناگونی همچون شرایط بومی و اقلیمی، تاریخ، شرایط حیات اجتماعی و… بر آداب و رسوم جوامع تاثیر دارد. ایران به عنوان کشوری که قدمتی چند صد […]

کشور ما ایران، همانند تمامی شهرها و کشورهای جهان، دارای آداب و رسومی مختص خود است که از فرهنگ و سنت دیرینه ای که دارد، نشأت می گیرد. عوامل گوناگونی همچون شرایط بومی و اقلیمی، تاریخ، شرایط حیات اجتماعی و… بر آداب و رسوم جوامع تاثیر دارد. ایران به عنوان کشوری که قدمتی چند صد هزارساله دارد و از فرهنگی دیرینه و تاریخی ماندگار برخوردار است، آداب و رسومی مختص خود دارد.

در تمامی آداب و رسومی که توسط ما ایرانیان انجام می شود، رد پای گذشته و تاریح را نمی توان نادیده گرفت و آن را انکار کرد؛ چرا که بسیاری از این آداب و رسوم ایرانیان که بارزترین آنها را می توان صله رحم نهفته در عید نوروز نامید، ریشه در ایران باستان و دوره های آغازین تمدن ایران دارد و از آن زمان تا به الان، کنار گذاشته نشده و تقریبا به همان شکل اجرا می شود.

آداب و رسوم مردم ایران در اعیاد

به طور کلی آشنایی با آداب و رسوم مناطق مختلف موجب می شود تا افرادی غیر از ساکنان آن منطقه، به این آداب پی ببرند و از وجود چنین رسوماتی غرق در لذت شوند. این قاعده برای مردم کشور ما نیز صدق می کند؛ چرا که آشنایی با رسومات و سنت ایرانیان، بیش از هر چیز موجب شناخت عمیق از فرهنگ و تمدن ایرانی می شود و این خود، همبستگی و همدلی ملی را رقم می زند. از آنجا که آداب و رسوم بی‌شماری در کشور ما نهادینه شده، در هر بخش به اختصار به معروف ترین این رسومات اشاره کرده و از دیگر موارد تنها به نام بردن آنها اکتفا می‌کنیم.

آداب و رسوم عرف جامعه ایرانی

1) آداب معاشرت

مردم ایران همانند دیگر کشورهای جهان، در آداب معاشرت خود با دیگران رسوماتی خاص و شایسته جامعه ایرانی دارند؛ برخی از این رسومات ریشه در فرهنگ ایران دارد و به نوبه خود، تاثیر فرهنگی عمیقی بر جامعه می گذارد. آداب معاشرت با دیگران در میان مردم کشورمان، از جایگاهی ویژه برخوردار است و به همین دلیل، در باورهای دینی و هنجارهای اجتماعی بیشترین تاکید بر آن شده است. برخی از این آداب و رسوم را می توان به شرح زیر دانست:

– پیشی گرفتن در سلام دادن به دیگران

– تعارفات متداول جامعه از قبیل عباراتی مانند قابلی ندارد، ممنون و…

– ادای احترام به دیگران با گذاشتن دست بر سینه

– احوال پرسی با دیگران با دست دادن و روبوسی با آنها

– پوشش مناسب و مقبول

– برخاستن پیش پای بزرگان و…

2) سور و جشن

یکی از مواردی که جزو آداب و رسوم ایرانیان به شمار می رود و اغلب مردم کشورمان به دلیل پیشآمدهای خوش یمن و خوشحال کننده به انجام آن می پردازند، برپایی جشن و سور است. در بسیاری از موارد مانند تولد بچه، گرفتن گواهینامه رانندگی، ازدواج، جشن تولد، ارتقاء رتبه، خرید ماشین یا خانه و…. مردم ایران برای تقسیم شادی خود با دیگران اقدام به برگزاری جشن ها و دورهمی های خانوادگی و دوستانه کرده و به اطرافیان خود سور می دهند.پ

آداب و رسوم مردم ایران

3) دود کردن اسپند

اسپند دود کردن به منظور دور کردن اتفاقات بد و دوری از چشم زخم، یکی دیگر از آداب و سنن ایران می‌باشد که به رسمی نهادینه و متداول در جامعه تبدیل شده است. البته دود کردن اسپند تنها مختص ایران نیست و در بسیاری از کشورهای همسایه از جمله ترکیه نیز این رسم به چشم می‌خورد.

4) دادن صدقه

صدقه یکی دیگر از رسوم ما ایرانیان است که ریشه در آموزه های دینی و شریعت اسلام دارد که صدقه را دارای ثواب و رفع کننده هفتاد نوع بلا می داند؛ از همین رو مردم ایران پیش از خروج از خانه، رفتن به محل کار، رفتن به سفر و… صدقه داده و بلا و گرفتاری را از خود دور می کنند.

آداب و رسوم اعیاد و جشن های باستانی

مردم ایران بسیاری از جشن های باستانی به جا مانده از ایران باستان و تمدن آریایی را در حال حاضر نیز با رنگ و بویی مشابه انجام داده و گرامی می دارند. با اینکه به نظر می رسد بسیاری از جشن های ایران باستان در عصر فعلی انجام نمی شود اما مهم ترین این جشن ها از جمله جشن باستانی نوروز، ارزشی بیشتر از گذشته پیدا کرده اند و باعث شده اند تا ایرانیان توجهی زیاد به این جشن ها داشته باشند. از برخی از این جشن های ملی که هر کدام آداب و رسوم مخصوص خود را دارند، می توان چهارشنبه سوری، جشن نوروز، سیزده بدر و شب یلدا را نام برد.

1) چهارشنبه سوری

چهارشنبه سوری از جشن های بزرگ پیش از شروع سال جدید است که برخی نیاکان آن را نماد سال نو می دانند و از آن به عنوان عید سال نو یاد می کنند. چهارشنبه سوری که به چهارشنبه آخر سال گفته می‌شود، جشنی است که ایرانیان با درست کردن آتش و پریدن از روی آن، با رنج و غم سال گذشته وداع کرده، نحوست این شب را از بین می برند و منتظر شروع سال جدید می مانند. در هر یک از شهرهای ایران، چهارشنبه سوری با آداب و رسوم خاص همان شهر برگزار می شود؛ از جمله اینکه در برخی شهرها مردم به جای درست کردن آتش با هیزم، به سوزاندن یک پتوی کهنه، گلیم و… روی می آورند تا به اعتقاد خودشان، نحسی شب چهارشنبه را از بین ببرند.

آداب و رسوم مردم ایران

به طور کلی این جشن باستانی میان اکثر ایرانیان به شکلی مشابه و با آداب و رسومی یکسان برگزار می‌گردد که در ادامه به این سنن و آداب اشاره خواهیم کرد:

_ روشن کردن آتش و پریدن از روی آن با  گفتن جمله سرخی تو از من، زردی من از تو

_ دورهمی اعضای خانواده و خرید آجیل و شیرینی

– رسم شکستن کوزه مملو از سنگ ریزه، نمک یا زغال به جهت از بین بردن بد یمنی و نحوست

– گرفتن هدیه از بزرگترها به ویژه پدربزرگ و مادربزرگ و….

2) عید نوروز

عید باستانی نوروز برای تمامی مردم ایران، نوید آمدن سالی نو، شادابی و طراوت می باشد. این عید که نزد ایرانیان به طور ویژه ای مورد احترام است، آداب و رسومی دارد:

– کاشت سبزه عید

سبزه عید نوروز، که معنای شکفتن و سرسبزی می دهد، یکی از مقدماتی است که ایرانیان برای برپایی جشن عید، آن را ضروری می دانند؛ به همین دلیل چند روز پیش از آغاز سال نو اقدام به کاشت سبزه با دانه های گندم یا حبوبات می کنند تا سفره عید بی نصیب از سبزه نماند.

آداب و رسوم مردم ایران

– خانه تکانی

خانه تکانی یکی از پسندیده‌ترین آداب و رسوم ایرانیان در عید نوروز است. ایرانیان چندین روز قبل از رسیدن سال نو، اقدام به خانه تکانی و گردگیری منازل می کنند تا با شروع سال جدید، پذیرای مهمانان عید در خانه ای تمیز و پاکیزه باشند.

– دید و بازدید عید

یکی دیگر از اصلی ترین ارکان عید نوروز که به تعبیری دیگر می توانیم آن را فلسفه این عید بدانیم، صله رحم و دید و بازدید عید است. طبق این رسم پسندیده، افراد به دیدن سایر اقوام و خویشاوندان خود می‌روند و این گونه سال جدید را به آنها تبریک می گویند؛ در این میان بزرگترها نیز به کودکان هدیه ای مناسب یا مبلغی پول را به عنوان عیدی به آنها می دهند تا این عید به کام کودکان نیز شیرین شود.

3) سیزده بدر

سیزدهمین روز عید نوروز که در تقویم روز طبیعت نامگذاری شده، نزد ما ایرانیان به نام سیزده بدر شناخته می شود. ایرانیان در این روز به اجرای مراسمی دیرینه و باستانی می پردازند:

_ به این صورت که به گردش و تفریح دسته جمعی و خانوادگی در دامان طبیعت می پردازند.

– برخی غذاهای سنتی از جمله آش های محلی را تدارک دیده و طبخ می کنند.

_ به بازی های گروهی از جمله والیبال مشغول می شوند.

_ از خوراکی های باقی مانده در عید همچون آجیل به عنوان تنقلات روز سیزده بدر استفاده می کنند؛ ناگفته نماند که کاهو سکنجبین یکی از خوردنی های محبوب این روز می باشد.

– گره زدن سبزه عید یکی دیگر از رسوم دیرینه و پابرجای سیزده بدر است؛ ایرانیان باور دارند که با گره زدن سبزه در این روز و روان کردن آن در رودخانه ها به آرزوها و خواسته های قلبی خود می رسند.

آداب و رسوم مردم ایران در جشن ها

4) شب یلدا

یلدا به معنای رویش و تولد دوباره است و شب یلدا، به بلندترین شب سال گفته می شود که فاصله میان غروب آفتاب از روز آخر پاییز تا طلوع آفتاب روز اول زمستان را در بر می‌گیرد. یلدا پیشینه و قدمتی طولانی دارد و از اعیاد باستانی ایران محسوب می شود. از آنجا که یلدا را بلندترین روز و طولانی ترین شب سال می‌دانند؛ ایرانیان در این شب دور یکدیگر جمع شده و این شب به یاد ماندنی را با صرف شام، تنقلات و میوه سپری می کنند. آجیل، انار و هندوانه سه خوراکی و میوه محبوب شب یلدا هستند که سفره های این شب را رنگین کرده و کام اهل منزل را شیرین می کنند.

برخی از آداب و رسوم یلدا عبارت است از:

– نقالی و حافظ خوانی

– برپا کردن کرسی

– چیدن سفره یلدا با میوه ها و تنقلات مخصوص این شب

– تفال به حافظ

– قصه گویی، مثل گویی و…

آداب و رسوم  مناسبات مذهبی

با توجه به آنچه که بیان شد، مشخص می شود که گذشت زمان، نه تنها آداب و رسوم ایرانیان را کمتر نکرده بلکه آنها را به شکلی جدید و در لباسی جدید، ثابت نگه داشته است. آنچه که پیش از این بدان اشاره کردیم، تنها نمونه کوچکی از آداب و سنن ایرانیان است و بس.

در میان تمامی آداب و سنن ایرانیان، رسم و رسومات مردم کشورمان در مناسبت های دینی و مذهبی بیش از هر چیز، با شور و شعور دینی و فرهنگی همراه است. وجود اعیاد و مناسبت های مذهبی که بیانگر پای بندی و اعتقاد به اصول دین و شریعت است، از دیرباز در ایران رواج داشته و دارد. مردم ایران در مناسبت های مذهبی مختلف به برپایی آداب و رسوم مخصوص و در شأن این دسته از مراسم ها می پردازند و از این راه به تقویت ایمان و اعتماد خود منجر می شوند.

با وجود اینکه هر شهر ایران، در مراسمات دینی آداب خاص خود را دارد اما به طور کلی، از برخی از مناسبت های مذهبی ایرانیان می توان به ماه محرم، عید فطر، عید غدیر، تاسوعا و عاشورا، پیاده روی اربعین و… اشاره داشت که در سراسر کشور به یک اندازه نهادینه شده است و هر کدام خود بحثی مفصل و طولانی می‌طلبد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *